Сугыш... Бөек Ватан сугышы фронтларында совет сугышчыларының батырлыкларын санап бетереп булмый. 1945 елгы Бөек Җиңүнең яктысы сүнмәс. Безнең бурычыбыз - фашизмны җиңгән барлык катнашучыларны искә алу. Җирне, кояшны, җирдәге тереклекне коткарганнарның барысын да. Без Бөек Ватан сугышы ветераннары, тыл хезмәтчәннәре, сугыш балалары турында истәлек китабы язабыз.  Батырлык, Җиңү дәресләре үткәрәбез. Сугыш хәтере сүнмәскә тиеш. Ул буыннан-буынга тапшырылырга тиеш. Без үзебезнең каһарманнарыбызны белергә, солдат шәҗәрәләрен язарга, аларның батырлыгына лаеклы булырга тиешбез. Барысын да исемләп искә төшерергә... 
Безнең гаилә Ватанны саклаучылар истәлеген кадерләп саклый. Абыебыз Радимов Айса Ибраһим улы Мордва АССРның Инсар районы Яндовище авылында туган. 1941 елның 25 июнендә Кадошкино райвоенкоматы тарафыннан фронтка чакырыла. Атучы. Воронеж фронтында сугышкан. Курск дугасындагы кызу сугышларда катнаша. 1943 елның 5 июлендә Курск шәһәре өчен сугышта сул кулына шартлаткыч пулядан каты яралана, инвалид була. Бүләкләре - Беренче дәрәҗә Ватан сугышы ордены, “Батырлык өчен”, “1941-1945 еллардагы Бөек Ватан сугышында Германияне җиңгән өчен” медальләре, юбилей медальләре белән бүләкләнгән. Сугыштан соң МАССРНЫҢ Болдово районы Федосеенко исемендәге колхозда эшли. Авыр ярасы еш кына аңа сугышны хәтерләтә иде. Операциядән соң хәле бераз җиңеләя, әмма сугыш турындагы күңел ярасы гомерлеккә кала. Сугыш ветераны язмышына зарланырга яратмый. Сугыш елларында һәм тыныч вакытта ул һәрвакыт алгы сызыкта була, авырлыклардан курыкмый. Колхозда эшли. Айса Ибраһим улы һәрнәрсәдә үрнәк күрсәтеп яши. Аның тормышы - Ватанга, туган якка хезмәт итү үрнәге. 
Әниебез, Гөлҗамал Ибраһим кызы Радимова (Баторшина), 1918 елның 29 июлендә Инсар районының Яндовище авылында туа. Кечкенәдән колхозда эшли башлый, ә унҗиде яшендә И.И.Федосеенко колхозында бухгалтер була. Сугыш елларында ул колхозга булыша: чаба, көлтә бәйли, басуларда уңыш җыя. 1943 елда аны хезмәт фронтына җибәрәләр. Киров өлкәсенең Кирово-Чепецк поселогында Каринторф предприятиесендә эшли. Әни яшь кызлар белән кулдан торф чыгара, җылылык станцияләрен ягулык белән тәэмин итә. Эш авыр булуга карамастан, әни барлык сынауларны да үти ала. Ә иң мөһиме, фронтка һәрвакыт нык тыл кирәклеген бик яхшы белә. Абыйсы Айса Ибраһимович сугышның беренче көннәреннән үк фронтка алынган иде бит. Гөлҗамал Ибраһим кызы үзенең фидакарь хезмәте белән 1945 елгы җиңүне якынайта. Сугыштан соң аның бөтен тормышы почта белән бәйле була. 1980 елның 3 июлендә туган як патриоты әнинең кайнар йөрәге тибүдән туктады. Ул кешеләр өчен яшәде. Латышлылар юкка гына аны бөтен җанын эшкә салган арымый-талмый эшләүче хатын буларак хәтерләмиләр, еш кына аны яхшы сүз белән генә искә алалар. “Гөлҗамал Ибраһим кызы үз заманының герое иде. Ул сугыш елларында тыл хезмәтчәне, дүрт кызның кайгыртучан әнисе. Ә аның бөтен тормышы – фидакарьлек. Бөек хезмәт, кешеләр хакына батырлык ул”, - дип характерлый авылдашлары. 
Горбунов Габдел-Газиз Исмәгыйль улы 1916 елда Мордва АССРның Инсар районы Яндовище авылында туа. 1941 елда Кадошкино райвоенкоматы тарафыннан фронтка алына. 1943 елдан хатлар килми башлый. Шаһитлар сүзләренчә - ул Днепрны кичүдә катнашкан. Аннары якташларның сугыш юллары аерыла. Төрле инстанцияләргә яздык. Җавап бер: 1943 елда хәбәрсез югалган. 
Вяльшин Сулейман Асейдулла улы 1910 елның 15 декабрендә Инсар районының Яндовище авылында туа. Сугышның беренче көннәреннән үк хәрби хезмәткә алына. Ул атучы иде. Ветеран истәлекләреннән: “Ленинградны саклауда катнаштым. Могҗиза белән исән калдым. Сугыш кирәк-яраклары һәм азык-төлек төялгән өч катер Ладога күле аша Ленинградка таба йөзгәндә, аларның икесен фашист самолетлары батыра. Ә Сөләйман Асейдуллович булган өченчесе Ленинградка кадәр йөзеп барып җитә”. Аның җиде ярасы булган, Польшада каты яраланган. Беренче дәрәҗә Ватан сугышы ордены, “Ленинградны саклаган өчен” медале, юбилей медальләре белән бүләкләнгән. Сугыштан соң колхозда эшли. Хезмәт ветераны. Озак һәм бәхетле гомер кичерә. 1986 елның 29 мартында вафат була. 
Ахметов Зариф Исмәгыйль улы 1918 елда Инсар районының Латышовка авылында туа. 1941-1945 елларда дала фронтының 36 нчы армиясенең укчылар дивизиясендә сугыша. Миномет расчеты командиры. Өченче дәрәҗә Дан ордены, “Батырлык өчен” медале һ. б. белән бүләкләнгән. 1943 елда каты яралана. 1945 елда фронттан кайта. Сугыштан соң озак яшәми, ярасы үзен сиздерә: 1947 елда вафат була. Аңа нибары 29 яшь була. 
Кильмаев Зиннур Нугайбек улы 1918 елда МАССРның Инсар районы Латышовка авылында туа. Кадошкино райвоенкоматы тарафыннан фронтка чакырыла (09.08.1941.) - көнбатыш фронт кызылармиячесе. “Сугышчан казанышлары өчен” медале һ. б. белән бүләкләнгән Фронтовик өенә инвалид булып кайта. Сугыштан соң Зиннур Нугайбек улы колхозда кырчылар бригадиры булып эшли. Колхоз кырларын саклый. Аның һәрбер җир кисәге сизгер күз астында тора. 1985 елда вафат була. 
Килмаева Фәризә Абубекер кызы 1919 елда Кадошкино рай-онының Латышовка авылында туа. Бөтен гомерен туган колхозына багышлый. 1935 елдан Кадошкино районының “Ленинча” колхозында эшли башлый. Бөек Ватан сугышы елларында аңа бигрәк тә авыр була. Ире Зиннур Нугайбек улы фронтта, ә ул Сура оборонасы рубежын төзүдә хезмәт фронтында катнаша. Фәризә Абубекер кызы авыр сынауларны намус белән үти: нык, намуслы, тәрбияле хатын. 2022 елның 19 августында вафат була. 
Гаиләбезнең Үлемсез полкы безгә бик кадерле. Туганнарыбыз белән горурланабыз һәм хәтеребездә саклыйбыз. Хәтер - ул безнең вөҗдан. Хәтер - ул Ватан геройларының тормышы. Хәтер - ул безнең көч. Хәтер - ул гаилә мирасы. Үсеп килүче буынга истәлекне саклыйк! Патриотлык үрнәге - безнең гаилә геройлары. Без бу данлыклы гаилә Хәтер Китабын язуны дәвам итәбез. Безнең бурыч - 1945 ел Җиңүен саклау. Ә 1945 елгы Җиңү тарихы бездә бер генә. Башкасы була да алмый.

Фәризә БАТОРШИНА, Рузаевка шәһәренең 10 нчы мәктәбе музеен оештыручы, РСФСР халык мәгарифе отличнигы